13.08.2002

Bezpieczeństwo pracy na budowach


powrót...

(tekst znajdował się wcześniej w dziale aktualności)

Utrzymująca się od kilku lat, na podobnym poziomie liczba wypadków przy pracy w budownictwie i niemal identyczne - jak w latach ubiegłych - zagrożenia na placach budowy, powodują konieczność systematycznej kontroli placów budowy pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz podejmowania działań prewencyjnych.

I. Działalność kontrolno-nadzorcza

Inspektorzy pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Gdańsku przeprowadzili w 2001 roku 371 kontroli placów budów w ramach tematu "Bezpieczeństwo pracy w zakładach prowadzących działalność budowlaną". Skontrolowano 279 zakładów pracy.
W wyniku ww. kontroli inspektorzy pracy wydali 2400 decyzji, które dotyczyły 20988 pracowników (1026 decyzji na piśmie i 1374 decyzje ustne), w tym:
W wyniku stwierdzonych naruszeń przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac budowlanych inspektorzy pracy:
Ponadto inspektorzy pracy skierowali do pracodawców 181 wstąpień zawierających 485 wniosków.

Dokumentacja związana z prowadzonymi budowami.

W pierwszej kolejności należy wymienić nieprawidłowości dotyczące dokumentacji związanej z prowadzoną budową: Powyższa statystyka wskazuje, że pracodawcy nie przywiązują wagi do obowiązku określenia ryzyka zawodowego i poinformowania o nim pracowników. Wynika to przede wszystkim ze stosunkowo nowego spojrzenia na zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy w kontekście systemu zarządzania bezpieczeństwem, którego podstawowym elementem jest określenie ryzyka zawodowego. Mając na uwadze, że znacząca większość zakładów budowlanych to małe zakłady prowadzone przez osoby o słabej znajomości zagadnień prawa pracy nie należy się spodziewać w najbliższej przyszłości poprawy w tym zakresie. Jest to zatem proces długotrwały, wymagający systematycznego działania w zakresie szkolenia pracodawców i propagowania zalet wynikających z wprowadzenia w zakładzie systemu zarządzania bezpieczeństwem.

Zagospodarowanie placu budowy

Inspektorzy pracy stwierdzili szereg nieprawidłowości związanych z prowadzeniem budów dotyczy zagospodarowania placów budowy: Z innych uchybień należy wymienić: Przyczyny złego zagospodarowania placów budowy i nieprawidłowej organizacji robót leżą bez wątpienia po stronie ekonomicznej, częściowo organizacyjnej. Stworzenie odpowiedniego zaplecza higieniczno-sanitarnego, zabezpieczenie placu budowy przed osobami postronnymi, czy wydzielenie, oznakowanie i zabezpieczenie stref niebezpiecznych, to zadania wiążące się ze znacznymi wydatkami, na które nie stać większości firm prowadzących działalność budowlaną.

Roboty ziemne
Brak zabezpieczenia ścian
wykopu przed osunięciem

Na ogólna liczbę 371 kontroli placów budowy roboty ziemne prowadzone były na 34 budowach. Stwierdzono m.in.: Pomimo iż inspektorzy pracy rzadko spotykali place budowy, na których prowadzone były roboty ziemne, stwierdzone nieprawidłowości przy wykonywaniu tych robót stanowiły jednak na tyle realne zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników, że wydano ogółem 20 decyzji wstrzymania robót.
Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót ziemnych są jasne i klarowne, jednak bardzo często naruszane, np. z uwagi na duży koszt i pracochłonność wykonania zabezpieczeń wykopów przed osuwaniem.

Prace na wysokości
Praca na dachu bez zabezpieczeń
przed upadkiem z wysokości

Przeprowadzone kontrole wykazały bardzo dużo nieprawidłowości w związku z pracą na wysokości, a szczególnie z wykorzystaniem rusztowań. Stwierdzono: Przykładem nieprawidłowości w tej dziedzinie były ustalenia po zbadaniu okoliczności i przyczyn katastrofy budowlanej rusztowania, do której doszło w dniu 3.07.2001 r. w Gdańsku przy ul. Pilotów 16 , gdzie ustalono, m.in. że: Za niepokojący należy uznać wysoki (bo aż 60%-owy) wskaźnik budów, na których inspektorzy pracy stwierdzili nieprawidłowości dotyczące zabezpieczenia pracowników przed upadkiem z wysokości. Dotyczy to szczególnie pracowników pracujących na dachach. Nadal montowane są rusztowania, których eksploatacja grozi pracownikom utratą zdrowia lub życia. Rusztowania są montowane przez osoby nie przeszkolone w tym zakresie, źle posadowione i źle kotwione. Brak na nich właściwych barier, pomostów i pionów komunikacyjnych.
Praca bez zabezpieczeń
przed upadkiem z wysokości.
Źle zbudowane rusztowanie.


Szczególnie dużo nieprawidłowości stwierdzono przy eksploatacji tzw. "rusztowań warszawskich" i innych rusztowań wykorzystywanych przy pracach remontowych i montażowych na wysokościach do kilku metrów. Z reguły takie rusztowania są niewłaściwie posadowione, nie zakotwione, bez barier ochronnych, właściwych podestów i pionów komunikacyjnych.
Z analizy stwierdzonych nieprawidłowości na placach budowy dotyczących stanowisk pracy na wysokości wynika, że główną ich przyczyną są: minimalizacja kosztów prowadzonej budowy, pośpiech oraz brak wiedzy, kompetencji i wyobraźni nadzoru i pracowników wykonujących prace budowlano-montażowe.

Prace przy użyciu maszyn, urządzeń i narzędzi, w tym żurawi

Eksploatacja na budowach maszyny, urządzenia i narzędzia bardzo często nie odpowiada wymogom bezpiecznej i higienicznej pracy. W roku ubiegłym stwierdzono m.in. Mniej nieprawidłowości stwierdzono w zakresie dokumentów stwierdzających właściwy stan instalacji przeciwporażeniowej i odgromowej żurawia, braku książki dyżurów i kontroli żurawia, czy też przypadków nie przestrzegane były normy czasu pracy operatora żurawia.

Urządzenia i instalacje elektroenergetyczne.

Przeprowadzone kontrole wykazały bardzo dużo nieprawidłowości związanych z eksploatacją na placach budowy urządzeń i instalacji elektroenergetycznych: Z analizy powyższej statystyki wynika, że do najczęściej spotykanych na budowach nieprawidłowości eksploatacji urządzeń i instalacji elektroenergetycznych należy brak zabezpieczenia przed uszkodzeniami mechanicznymi przewodów zasilających. Jednak do najbardziej groźnych nieprawidłowości należy zaliczyć brak zabezpieczenia przed dotykiem bezpośrednim i pośrednim.
Przeprowadzone kontrole budów wykazały nadal występujące nieprawidłowości dotyczące zatrudniania pracowników:
Źle zbudowane rusztowanie. Brak
kotwień, ciągów komunikacyjnych,
barierek i krawężników.
Skala nieprawidłowości związanych ze szkoleniami i badaniami lekarskimi jest w rzeczywistości o wiele większa. Inspektorzy pracy nie zawsze mogli sprawdzić rzetelność informacji przekazywanych przez kierowników budowy, którzy twierdzili, że zaświadczenia o odbytych szkoleniach w zakresie bhp i orzeczenia lekarskie znajdują się w aktach osobowych pracowników (zgodnie z rozporządzeniem w sprawie prowadzenia akt osobowych) w siedzibie firmy, a firma jest oddalona o kilkaset kilometrów. Szczególnie trudny do oszacowania jest zakres i jakość przeprowadzanych szkoleń w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Brak podstawowej wiedzy w tym zakresie u pracowników, którzy mają zaświadczenia o odbytych szkoleniach w zakresie bhp pozwala przypuszczać, że bardzo często pracodawcy wystawiają przedmiotowe zaświadczenia bez faktycznego szkolenia pracowników.
Odrębnym zagadnieniem jest naruszanie przepisów o czasie pracy. Duża konkurencja, a co za tym idzie konieczność wykonania określonego zadania w możliwie najkrótszym czasie po minimalnych kosztach, wymusza na pracodawcach zatrudnianie pracowników w warunkach znacznego przekroczenia zarówno norm dobowych jak i norm tygodniowych. Regułą jest, że pracownicy pracują po kilkanaście godzin w sześciu, a nawet w siedmiu dniach w tygodniu. Zjawisko to jest bardzo trudne do wykrycia w czasie kontroli, gdyż pracodawcy przeważnie prowadzą odpowiednią ewidencję czasu pracy na użytek organów kontrolnych, a pracownicy bojąc się utraty pracy, nie wypowiadają się na ten temat. Świadczy o tym liczba pracodawców u których stwierdzono brak ewidencji czasu pracy (10% badanych przypadków), natomiast naruszenia przepisów o czasie pracy wystąpiły (5% badanych przypadków).
Niazabezpieczone elementy ruchome betoniarki
Nadal dużym problemem jest wyposażenie pracowników w odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej. Minimalizowanie kosztów powoduje, iż pracodawcy zmuszają pracowników do pracy we własnym ubraniu lub wyposażają ich w ubrania najtańsze o wątpliwej jakości. Środki ochrony indywidualnej, jeżeli znajdują się na budowach, to są często używane tylko wtedy, gdy jest zagrożenie nie czynnikiem niebezpiecznym, lecz kontrolą ze strony inspektora pracy. Nieprawidłowości dotyczące wyposażenia w obuwie i odzież roboczą stwierdzono w przypadku co szóstej budowy, w co czwartym zakładzie nie wyposażono pracowników w środki ochrony indywidualnej.
Wśród 10% operatorów maszyn i urządzeń stwierdzono nie posiadani stosownych uprawnień.
Efektem przeprowadzonych w ubiegłym roku kontroli w zakresie bezpieczeństwa pracy w zakładach prowadzących działalność budowlaną jest przede wszystkim poprawa bezpieczeństwa i higieny pracy na placach budowy.
Każda wykonana na placu budowy decyzja inspektora pracy ma określone znaczenie dla poprawy bezpieczeństwa i warunków pracy. Dotyczy to zarówno decyzji eliminujących bezpośrednie zagrożenie dla życia pracowników np. wstrzymującej eksploatację określonego urządzenia, jak i decyzji zapewniających pracownikom godne warunki higieniczno-sanitarne.
Do chwili obecnej potwierdzono wykonanie ponad 80 % wydanych nakazów (tj. sierpień 2002).

II. Działalność promocyjno-informacyjna

Problem poziomu bezpieczeństwa pracy w budownictwie nie jest jednak problemem lokalnym, skoro Międzynarodowa Organizacja Pracy ogłosiła dzień 28 kwietnia dniem bezpiecznej pracy na budowach. Warto zaznaczyć, iż co roku, w tej dacie przypada Światowy Dzień Pamięci Ofiar Wypadków Przy Pracy.
Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku, obok działalności kontrolnej w sferze przestrzegania prawa pracy, w tym bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzi długofalowe działania prewencyjne sprzyjające podwyższaniu poziomu bezpieczeństwa pracy. Szczególna uwaga jest właśnie skoncentrowana na budownictwie.
Prowadzona w tym zakresie działalność promocyjno - informacyjna opiera się na poradnictwie oraz udostępnianiu przygotowanych i wydawanych przez PIP publikacji. Podczas imprez targowych np. "Gdańska Wiosna Budowlana" prezentujemy nieprawidłowości w zakresie bhp podczas prac budowlano-montażowych, a także zasady prawidłowej organizacji robót budowlanych. W mediach przedstawiamy przyczyny i skutki wypadków przy pracy.
Nową inicjatywą jest ogłoszenie przez PIP w roku bieżącym konkursu pod hasłem "Bezpieczna budowa 2002", którego celem jest upowszechnianie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy na placach budów, a także promowanie wykonawców robót budowlano-montażowych zapewniających bezpieczne stanowiska pracy w procesie realizacji obiektów budowlanych

Wnioski

W celu poprawy sytuacji w budownictwie należy m.in. podjąć działania w celu efektywniejszego szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawców, nadzoru i pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych. Kontrole wykazały, że znaczna ich część nie ma elementarnej wiedzy w tym zakresie. Formą dotarcia do odbiorców byłoby z pewnością opracowanie materiałów filmowych propagujących zasady bezpiecznej pracy na budowach, gdyż jest to bardzo efektywny i prosty sposób przekazywania wiedzy.
Z kolei w działaniach legislacyjnych powinno się dążyć do tego aby przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy były zrozumiałe dla przeciętnego pracownika i jednoznaczne. Przepisy powinny ustalać osoby odpowiedzialne za spełnienie wymogów dotyczące bezpieczeństwa pracy na budowach, np. osoby odpowiedzialne za dopuszczenie do eksploatacji wadliwego rusztowania. Obecny stan prawny przypisujący tę odpowiedzialność pracodawcy i nadzorowi powoduje, że ani jedni, ani drudzy nie czują się do końca odpowiedzialni.
Najskuteczniejszym jednak bodźcem jest motywacja ekonomiczna do inwestowania pracodawców w bezpieczeństwo pracy, a takich rozwiązań wciąż brakuje. Do nielicznych należą pracodawcy wprowadzający dobrowolnie systemowe zarządzanie bezpieczeństwem pracy. Dla tych właśnie, którzy w trudnych warunkach ekonomicznych dążą do stworzenia wzorcowych warunków pracy, powinien być przewidziany mechanizm ulg i zwolnień w ponoszonych świadczeniach m.in. na rzecz finansów publicznych.

Opracowanie:
Starszy inspektor pracy Janusz Białek, na podstawie sprawozdania
"Bezpieczeństwo pracy w zakładach prowadzących działalność budowlaną"
Tekst ilustrowany fotografiami wykonanymi przez inspektorów pracy
z Okręgowego Inspektoratu Pracy w Gdańsku

powrót...